Maak je eigen zonnewijzer

Als je in de moestuin bezig bent, vergeet je soms zomaar de tijd. Het is fijn als je dan je eigen zonnewijzer in de buurt hebt zodat je kunt zien hoe laat het is. Aan de zonnewijzer kun je ook aflezen hoeveel uren zon je plantjes hadden.

Natuurlijk kan dit ook met een een horloge of mobieltje. Maar het is leuk om het verstrijken van de tijd weer te koppelen aan de beweging van de zon. Je kunt erbij vertellen dat de aarde om de zon draait in een jaar (met 108.000 km per uur) en dat de aarde om zijn eigen as draait in 24 uur. Wist je dat de zon zelf ook draait, namelijk om het centrum van onze Melkweg? De Aarde en de rest van ons zonnestelsel neemt ze in haar kielzog mee. De afstand zon-aarde is ca. 150 miljoen kilometer.

Egyptenaren en de zon

Mensen hebben altijd de behoefte gehad inzicht te hebben in de tijd. Al 4.000 jaar v. Chr. lazen de Egyptenaren de tijd af aan de stand van de zon. Ze zetten een stok in de grond en konden door het verplaatsen van de schaduw zien wanneer er een etmaal voorbij was. Ze wisten toen nog niet dat zij maten hoelang één rotatie van de aardbol om zijn as duurt (24 uur).

Rond 800 v. Chr. plaatsten mensen onder de stok een schijf met cijfers, waardoor de tijd nauwkeuriger afgelezen kon worden. Het systeem werd nu ‘zonnewijzer’ genoemd.

Eerste mechanische klok

Na de waterklok en de kaars met streepjes, twee andere systemen om het verstrijken van de tijd te meten, deed in de 13e en de 14e eeuw de zandloper zijn intrede. In West-Europa werd de zandloper gebruikt van de 14e tot de 18e eeuw om de tijd af te lezen.

Rond 1335 werd het eerste mechanische uurwerk in Europa uitgevonden. Vanaf dat moment was de tijd nauwkeuriger te meten.

De Duitser Peter Henlein uit Neurenberg maakte tussen 1504 en 1508 de eerste draagbare klok met een veermechanisme. Deze klok kan worden gezien als het eerste horloge.

Maak zelf een zonnewijzer

In Europa bleven mensen de zonnewijzer gebruik tot lang na de uitvinding van de mechanische klok. Misschien omdat ze dat zo gewend waren en klokken en horloges voor velen te duur waren. Ook jij kunt nu zonder een cent uit te geven je eigen zonnewijzer maken zodat je altijd op tijd op school komt.

Je kunt het hout eventueel vervangen door een stevig stuk karton, maar erg weerbestendig is dat niet. Belangrijk is dat het recht is en niet wegwaait. Anders klopt de tijd niet meer.

Wat heb je nodig?

  • Een stuk waterbestendig hout van 30 x 30 cm, bijv. multiplex
  • Een stuk stevig ijzerdraad of satéprikker

Hoe maak je de zonnewijzer?

Teken op het stuk hout of karton een cirkel. Dat kan met een passer of een rond voorwerp. Wij gebruikten de pan van een deksel.

Maak precies in het midden een gaatje waar de prikker of het ijzerdraad goed in past.

Dan zet je de zonnewijzer op een plek waar zo lang mogelijk de zon schijnt.

Start op een middaguur uur, een heel uur. Bijvoorbeeld twaalf uur.

Kijk waar de schaduw van de prikker of het ijzerdraadje valt en zet aan het uiteinde een streepje waarbij je het getal 12 aangeeft.

Een uur later doe je hetzelfde. De schaduw is nu opgeschoven, dus je streepje komt iets verder op de cirkel. Bij het streepje schrijf je 13.

Je kunt zo doorgaan totdat de zon ondergaat en er geen schaduw meer te zien is.

Nachturen en wintertijd

Sta een keer extra vroeg op om de ochtenduren te noteren. De nachtelijke uren als de zon niet schijnt, kun je niet noteren, maar waarschijnlijk slaap je dan en hoef je de tijd niet te weten. Je kunt ze wel invullen als je de rest van de streepjes hebt door de schaalverdeling rond de cirkel af te maken tot je alle 24 uren hebt.

Met de winter- en zomertijd verschuif je de zonnewijzer een streepje verder of terug, zo zet je hem gelijk.

Plaats je een foto van het resultaat in de Facebookgroep van Moestuinieren met Kinderen?